Người trẻ nên học gì về tiền trước tuổi 35?
Có một điều mình quan sát được ở nhiều người trẻ hiện nay: chúng ta được học rất nhiều thứ để có thể kiếm tiền, nhưng lại không được học đủ về cách sử dụng, quản lý và bảo vệ số tiền mình kiếm được.
Chúng ta học một nghề để có thu nhập, học thêm ngoại ngữ để có cơ hội tốt hơn, học kỹ năng bán hàng, marketing, công nghệ, đầu tư… Nhưng rất ít người được dạy một cách bài bản rằng: kiếm được tiền rồi thì nên làm gì với nó?
Bao nhiêu là đủ để chi tiêu? Bao nhiêu nên dành cho tương lai? Khi nào nên mua nhà? Có nên vay tiền để mua những thứ mình muốn? Có nên đầu tư khi chưa có quỹ dự phòng? Và nếu một ngày nguồn thu nhập chính không còn nữa, mình có thể sống được bao lâu?
Những câu hỏi ấy đôi khi chỉ xuất hiện khi chúng ta đã bước vào một giai đoạn nào đó của cuộc đời. Đến lúc ấy, có người đã có thu nhập khá tốt nhưng vẫn không có tiền tích lũy, có người bắt đầu mang những khoản nợ lớn, có người đầu tư nhưng không hiểu rõ mình đang đầu tư vào điều gì.
Vì vậy, nếu hỏi mình người trẻ nên học gì về tiền trước tuổi 35, mình sẽ không bắt đầu bằng câu hỏi “Làm thế nào để kiếm thật nhiều tiền?”. Mình nghĩ câu hỏi quan trọng hơn là: “Làm thế nào để hiểu tiền và để tiền phục vụ cho cuộc sống của mình?”
Khi người trẻ kiếm tiền nhiều hơn nhưng vẫn cảm thấy thiếu
35 tuổi không phải là một cột mốc mà ai cũng phải đạt được một số tiền hay một lượng tài sản nhất định. Có người 28 tuổi đã có nền tảng tài chính tốt, có người 35 tuổi mới bắt đầu xây dựng lại từ đầu. Mỗi người có một hoàn cảnh, một nghề nghiệp và một điểm xuất phát khác nhau.
Nhưng thực tế là nhiều người trẻ ở Việt Nam đang phải đối diện với một nghịch lý: cơ hội kiếm tiền nhiều hơn nhưng áp lực tài chính cũng lớn hơn.
Một người ở tuổi 25–30 có thể vừa phải lo tiền thuê nhà, tiền xe, chi phí sinh hoạt, những khoản hiếu hỉ, hỗ trợ gia đình, rồi sau đó lại nghĩ đến chuyện mua nhà, kết hôn, sinh con, đầu tư và chuẩn bị cho tương lai. Trong khi đó, mạng xã hội mỗi ngày lại cho chúng ta nhìn thấy hình ảnh của những người cùng tuổi đang mua nhà, mua xe, đi du lịch, kinh doanh và sở hữu những tài sản đáng mơ ước.
Rất dễ để chúng ta có cảm giác mình đang chậm hơn người khác.
Và khi cảm giác đó xuất hiện, tiền rất dễ trở thành công cụ để chứng minh rằng mình cũng đang thành công. Một chiếc điện thoại mới, một chiếc xe tốt hơn, những chuyến du lịch đắt tiền hay một mức sống vượt quá khả năng đôi khi không xuất phát từ nhu cầu thực sự, mà từ mong muốn không bị bỏ lại phía sau.
Mình không nghĩ người trẻ cần phải sống kham khổ để trở nên giàu có. Tiền cũng được tạo ra để chúng ta tận hưởng cuộc sống. Nhưng có một ranh giới rất đáng suy nghĩ giữa tiêu tiền để tận hưởng và tiêu tiền để chứng minh mình đang có một cuộc sống tốt.
Nếu chưa nhận ra ranh giới đó, chúng ta rất dễ rơi vào vòng tròn: kiếm được nhiều hơn → tiêu nhiều hơn → cần kiếm nhiều hơn nữa → và cuối cùng vẫn cảm thấy thiếu.
Có lẽ bài học đầu tiên về tiền không phải là kiếm thật nhiều, mà là biết mình đang sống trong khả năng tài chính của mình.
Trước khi nghĩ đến làm giàu, hãy học cách quản lý tiền
Một trong những câu hỏi đơn giản nhất nhưng rất nhiều người không trả lời được là: “Tháng vừa rồi tiền của mình đã đi đâu?”
Không phải tổng cộng mình đã tiêu bao nhiêu, mà cụ thể tiền đã đi vào những đâu. Bao nhiêu cho nhu cầu thiết yếu, bao nhiêu cho những điều mình thực sự yêu thích, bao nhiêu dành cho tương lai, bao nhiêu đang dùng để trả nợ và cuối cùng còn bao nhiêu thực sự ở lại với mình?
Mình cho rằng đây là nền móng của tài chính cá nhân.
Một người kiếm 20 triệu đồng mỗi tháng nhưng tiêu hết 20 triệu sẽ khó xây dựng tài sản hơn một người kiếm 15 triệu nhưng biết cách phân bổ một phần thu nhập cho tương lai. Không phải vì người thứ hai kiếm được nhiều hơn, mà bởi họ đã hình thành được một nguyên tắc rất quan trọng: không phải toàn bộ số tiền mình kiếm được đều là số tiền mình có thể tiêu.
Khi bắt đầu quản lý tiền, chúng ta cũng bắt đầu học cách phân biệt giữa “muốn” và “cần”. Không phải thứ gì mình muốn cũng là thứ mình cần, và không phải thứ gì mình có khả năng mua cũng có nghĩa là mình nên mua.
Đôi khi chỉ cần dừng lại trước một quyết định chi tiêu và hỏi: “Khoản tiền này có thực sự phù hợp với mục tiêu tài chính của mình không?”, chúng ta đã có thể tránh được rất nhiều quyết định bốc đồng.
Sau đó là một bài học còn quan trọng hơn: hãy xây dựng quỹ dự phòng trước khi quá mải mê nghĩ đến chuyện làm giàu.
Khi còn trẻ, chúng ta thường nghĩ mình còn khỏe, còn khả năng kiếm tiền thì có chuyện gì cũng giải quyết được. Nhưng cuộc sống không phải lúc nào cũng đi theo kế hoạch. Công việc có thể thay đổi, thu nhập có thể giảm, một khoản chi lớn bất ngờ có thể xuất hiện hoặc gia đình có thể cần mình hỗ trợ.
Trong những thời điểm như vậy, thứ giúp chúng ta bình tĩnh không phải là một khoản đầu tư đang có lợi nhuận trên giấy, mà là một khoản tiền có thể sử dụng ngay khi cần.
Quỹ dự phòng không làm chúng ta giàu lên, nhưng nó giúp chúng ta không dễ dàng rơi vào khủng hoảng tài chính. Với nhiều người, mục tiêu có thể là khoản tiền tương đương khoảng 3–6 tháng chi phí thiết yếu, tùy vào mức độ ổn định của thu nhập và hoàn cảnh gia đình.
Đó có thể là một trong những nền móng quan trọng nhất trước khi chúng ta nghĩ đến những mục tiêu tài chính lớn hơn.
Đừng chỉ học cách giữ tiền, hãy học cách bảo vệ và gia tăng khả năng tạo ra tiền
Có một tài sản mà người trẻ thường đánh giá thấp: khả năng tạo ra thu nhập của chính mình.
Ở tuổi 25–35, phần lớn tài sản của một người có thể chưa nằm ở bất động sản hay danh mục đầu tư. Nó nằm trong năng lực làm việc, kỹ năng, kinh nghiệm, nghề nghiệp, các mối quan hệ và khả năng tiếp tục tạo ra thu nhập trong tương lai.
Nếu hôm nay bạn có thể tạo ra 30 triệu đồng mỗi tháng, thì khả năng tiếp tục tạo ra 30 triệu đồng trong nhiều năm tới thực sự là một tài sản rất lớn.
Vì vậy, học về tiền không chỉ là học cách tiết kiệm hay đầu tư. Đó còn là học cách bảo vệ nguồn thu nhập của mình trước những rủi ro có thể xảy ra và đầu tư vào chính năng lực kiếm tiền của bản thân.
Có thể là xây quỹ dự phòng, có kế hoạch bảo vệ phù hợp, đa dạng hóa nguồn thu nhập hoặc đơn giản là dành thời gian để trở nên giỏi hơn trong công việc mình đang làm.
Tiết kiệm chắc chắn cần thiết, nhưng chúng ta cũng phải nhìn nhận một thực tế: bạn không thể tiết kiệm nhiều hơn số tiền mình kiếm được.
Nếu thu nhập còn thấp, việc cắt giảm một vài khoản chi có thể giúp cải thiện tình hình trong ngắn hạn. Nhưng về lâu dài, một trong những cách mạnh mẽ hơn để thay đổi nền tảng tài chính là tăng khả năng tạo thu nhập.
Học thêm một kỹ năng. Giỏi hơn trong nghề nghiệp hiện tại. Tìm kiếm một cơ hội tốt hơn. Xây dựng một nguồn thu nhập phụ. Tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ mang lại giá trị cho người khác.
Một kỹ năng tốt có thể tạo ra thu nhập trong nhiều năm. Và năng lực của bạn còn có thể giúp bạn tạo ra những tài sản mới trong tương lai.
Học đầu tư, nhưng đừng đầu tư chỉ vì sợ mình bỏ lỡ
Chưa bao giờ người trẻ có cơ hội tiếp cận thông tin đầu tư dễ dàng như hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại, chúng ta có thể tìm hiểu về chứng khoán, bất động sản, vàng, ngoại tệ, tiền số và rất nhiều hình thức đầu tư khác.
Nhưng sự dễ dàng đó cũng tạo ra một rủi ro: chúng ta có thể đầu tư trước khi thực sự hiểu mình đang làm gì.
Thấy người khác kiếm được tiền, mình cũng muốn tham gia. Nghe một câu chuyện thành công, mình nghĩ mình có thể lặp lại. Thấy một tài sản tăng giá, mình sợ nếu không mua ngay thì sẽ bỏ lỡ cơ hội.
Nhưng đầu tư không phải là cuộc thi xem ai vào thị trường sớm hơn.
Trước khi bỏ tiền vào bất kỳ đâu, có lẽ chúng ta nên tự hỏi: Mình hiểu gì về khoản đầu tư này? Rủi ro lớn nhất là gì? Nếu giá trị khoản đầu tư giảm mạnh, mình có đủ khả năng và bình tĩnh để xử lý không? Đây là tiền nhàn rỗi hay tiền vay? Và quan trọng nhất, mình đang đầu tư hay đang đánh cược?
Người trẻ có một lợi thế rất lớn mà tiền không thể mua lại được, đó là thời gian.
Một khoản tiền nhỏ được tích lũy đều đặn trong nhiều năm có thể tạo ra một kết quả rất khác so với việc chờ đến khi có thật nhiều tiền mới bắt đầu.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “Làm thế nào để kiếm được 100 triệu?”, có lẽ chúng ta nên hỏi thêm: “Làm thế nào để số tiền mình dành cho tương lai trở thành một thói quen?”
Bởi tài chính cá nhân không chỉ được xây dựng bằng những quyết định lớn. Nó được tạo nên từ rất nhiều quyết định nhỏ được lặp lại trong một khoảng thời gian đủ dài.
Một gợi ý nhỏ nếu bạn muốn học bài bản hơn về tiền
Nếu bạn đang ở độ tuổi 20–35 và muốn hiểu về tiền một cách bài bản hơn, mình nghĩ combo 2 cuốn “Thịnh Vượng Tài Chính Tuổi 30” là một tài liệu khá đáng để tìm đọc.
Điều mình thích ở bộ sách này là nó không chỉ nói về chuyện kiếm thật nhiều tiền, mà gợi mở nhiều góc nhìn về quản lý tài chính cá nhân, tích lũy, đầu tư và xây dựng nền tảng tài chính cho những năm phía trước.
Nếu bạn đang trong giai đoạn bắt đầu đi làm, thu nhập dần tốt hơn nhưng vẫn chưa biết nên phân bổ tiền như thế nào, hoặc đơn giản là muốn bắt đầu xây dựng cho mình một nền tảng tài chính vững vàng trước tuổi 35, thì đây có thể là một điểm bắt đầu thú vị.
Mình luôn nghĩ rằng, đầu tư cho kiến thức tài chính là một trong những khoản đầu tư có thể mang lại giá trị lâu dài nhất.
👉 [XEM COMBO 2 CUỐN “THỊNH VƯỢNG TÀI CHÍNH TUỔI 30”]
Đây là link giới thiệu sách của mình. Nếu bạn thấy phù hợp và đặt mua qua link, mình có thể nhận được một khoản hoa hồng nhỏ từ đơn hàng, trong khi giá bạn mua không thay đổi.
Và có lẽ, bài học cuối cùng là học cách định nghĩa “đủ”
Mình nghĩ đây là bài học khó nhất về tiền.
Bởi nếu không biết thế nào là đủ, chúng ta rất dễ dành cả đời để chạy theo một con số không có điểm dừng.
Thu nhập tăng, nhu cầu tăng. Có căn nhà lại muốn căn nhà lớn hơn. Có chiếc xe lại muốn một chiếc xe tốt hơn. Có một khoản đầu tư lại muốn lợi nhuận cao hơn. Có 1 tỷ lại nghĩ đến 3 tỷ, có 3 tỷ lại nghĩ đến 10 tỷ.
Không có gì sai với việc muốn phát triển. Nhưng nếu tất cả những gì chúng ta làm đều chỉ để có “nhiều hơn”, rất có thể một ngày nào đó chúng ta sẽ nhận ra mình đã kiếm được khá nhiều tiền nhưng lại chưa thực sự có một cuộc sống mình mong muốn.
Tiền rất quan trọng, nhưng tiền chỉ là một phần của cuộc sống.
Một nền tảng tài chính tốt không nhất thiết có nghĩa là bạn sở hữu thật nhiều tài sản. Đôi khi nó đơn giản là bạn có khả năng đưa ra những lựa chọn quan trọng trong cuộc đời mà không bị áp lực tiền bạc chi phối hoàn toàn.
Bạn không nhất thiết phải có nhà trước 30. Không nhất thiết phải có xe sang. Không nhất thiết phải trở thành triệu phú ở tuổi 35.
Điều đáng tự hào hơn có thể là bạn biết tiền của mình đang đi đâu, không có những khoản nợ không cần thiết, có một khoản dự phòng, có khả năng tạo ra thu nhập và có một kế hoạch cho tương lai.
Và quan trọng nhất, bạn không còn cảm thấy sợ hãi mỗi khi nghĩ đến tiền.
Nếu đang ở độ tuổi dưới 35, có lẽ bạn chưa cần phải vội trả lời câu hỏi: “Bao giờ mình mới thật giàu?”
Hãy bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản hơn:
“Nếu ngày hôm nay mình kiếm được một đồng tiền, mình có biết phải làm gì với nó để cuộc sống của mình ngày mai vững vàng hơn không?”
Có thể, hành trình xây dựng một nền tảng tài chính vững vàng của bạn bắt đầu từ chính câu hỏi đó.
Lê Huyên
Xây dựng cuộc sống vững vàng bằng tài chính thông minh.
Lê Huyên
Nhà sáng lập Lê Huyên.