Tháp hoạch định tài chính: Vì sao nhiều người kiếm được tiền nhưng vẫn chưa thật sự vững vàng?

Có một điều Huyên nhận ra sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực tài chính – bảo hiểm:

Rất nhiều người không thiếu khả năng kiếm tiền, nhưng lại thiếu một thứ quan trọng hơn: thứ tự ưu tiên trong việc sử dụng đồng tiền.

Có người vừa có một khoản tiền đã nghĩ ngay đến đầu tư.

Có người dành nhiều năm tích lũy nhưng lại không có quỹ dự phòng.

Có người đầu tư khá tốt, tài sản tăng lên đều đặn, nhưng chỉ một biến cố sức khỏe hoặc mất nguồn thu nhập khiến toàn bộ kế hoạch tài chính phải đảo lộn.

Vấn đề đôi khi không nằm ở việc bạn kiếm được bao nhiêu tiền.

Mà nằm ở cách bạn xây dựng nền móng trước khi nghĩ đến việc làm cho tài sản lớn lên.

Đó cũng là lý do Huyên muốn chia sẻ về Tháp hoạch định tài chính cá nhân – một cách tiếp cận giúp chúng ta nhìn lại tiền bạc theo thứ tự: Bảo vệ → Tiết kiệm → Đầu tư.

Tháp hoạch định tài chính là gì?

Hãy hình dung tài chính cá nhân giống như việc xây một ngôi nhà.

Bạn sẽ không xây tầng 10 trước khi làm móng.

Tài chính cá nhân cũng vậy.

Trước khi nghĩ đến việc làm giàu nhanh hay tối đa hóa lợi nhuận từ đầu tư, chúng ta cần xây dựng một nền tảng đủ vững để có thể chống đỡ trước những rủi ro bất ngờ.

Một mô hình hoạch định tài chính phổ biến có thể được hình dung thành 3 tầng:

Tầng 1 – Protection: Bảo vệ tài chính

Tầng 2 – Savings: Tiết kiệm cho các mục tiêu

Tầng 3 – Investment: Đầu tư và gia tăng tài sản

Mỗi tầng có một vai trò khác nhau. Và điều quan trọng là không nên bỏ qua tầng dưới để chạy thẳng lên tầng trên.

Tầng 1: Bảo vệ tài chính – xây móng trước khi xây nhà

Đây là tầng nền tảng nhưng cũng là tầng mà nhiều người thường bỏ qua nhất.

Bảo vệ tài chính không có nghĩa là bạn phải mua thật nhiều sản phẩm bảo hiểm.

Điều quan trọng hơn là phải chuẩn bị khả năng tài chính để đối phó với những rủi ro lớn có thể xảy ra trong cuộc sống.

Tầng này thường bao gồm:

• Quỹ dự phòng khẩn cấp: dành cho những tình huống như mất việc, giảm thu nhập hoặc các khoản chi bất ngờ.
• Bảo vệ sức khỏe: giúp giảm áp lực tài chính khi phát sinh chi phí y tế lớn.
• Bảo vệ thu nhập và gia đình: đặc biệt quan trọng với người đang là nguồn thu nhập chính.
• Bảo vệ tài sản: tùy hoàn cảnh có thể bao gồm nhà cửa, xe cộ và các tài sản có giá trị khác.

Hãy thử tưởng tượng bạn đang dành dụm 500 triệu đồng cho việc mua nhà.

Bạn đã mất nhiều năm để tích lũy số tiền đó.

Nhưng rồi một biến cố sức khỏe nghiêm trọng xảy ra.

Nếu không có một lớp bảo vệ phù hợp, bạn có thể buộc phải lấy chính khoản tiền dành cho mục tiêu mua nhà để chi trả.

Khi đó, vấn đề không chỉ là mất đi một phần tiền.

Mà là cả kế hoạch tài chính bị lùi lại.

Đó chính là lý do tầng bảo vệ cần được xây dựng trước.

Tầng 2: Tiết kiệm – biến thu nhập thành những mục tiêu cụ thể

Sau khi có nền tảng bảo vệ tương đối vững, bước tiếp theo là xây dựng các khoản tiết kiệm phục vụ cho những mục tiêu trong tương lai.

Tiết kiệm không đơn thuần là:

“Có tiền thì để dành.”

Một kế hoạch tiết kiệm tốt nên gắn với một mục tiêu, một thời hạn và một số tiền cụ thể.

Chẳng hạn:

• Quỹ học vấn cho con.
• Khoản tiền mua nhà.
• Quỹ nghỉ hưu.
• Khoản tiền dành cho một kế hoạch lớn trong tương lai.
• Các mục tiêu cá nhân khác.

Ví dụ, thay vì nói:

“Tôi muốn tiết kiệm nhiều hơn.”

Bạn có thể cụ thể hóa thành:

“Tôi muốn có 300 triệu đồng trong 3 năm để làm khoản vốn ban đầu mua nhà.”

Khi đó, việc quản lý tiền sẽ trở nên rõ ràng hơn rất nhiều.

Bạn biết mình cần bao nhiêu tiền, trong bao lâu và mỗi tháng cần dành ra bao nhiêu.

Tầng 3: Đầu tư – đưa tiền đi làm việc cho bạn

Khi nền tảng tài chính đã tương đối vững, chúng ta mới bắt đầu nghĩ đến việc đưa một phần tiền vào các tài sản có khả năng sinh lời và tăng trưởng theo thời gian.

Đây là tầng Investment – Đầu tư.

Tùy khẩu vị rủi ro, kiến thức và mục tiêu, mỗi người có thể lựa chọn những kênh khác nhau như:

• Cổ phiếu.
• Trái phiếu.
• Quỹ đầu tư.
• Bất động sản.
• Hoặc những loại tài sản đầu tư phù hợp khác.

Điều quan trọng cần nhớ:

Đầu tư không phải là tầng đầu tiên của hoạch định tài chính.

Một khoản đầu tư có thể mang lại lợi nhuận tốt, nhưng cũng luôn đi kèm với rủi ro.

Nếu bạn sử dụng toàn bộ số tiền cần thiết cho cuộc sống để đầu tư, khi thị trường giảm hoặc có biến cố bất ngờ, bạn có thể rơi vào tình huống phải bán tài sản đúng lúc giá đang không thuận lợi.

Khi đó, khoản đầu tư vốn được tạo ra để giúp tài sản tăng trưởng lại trở thành nguồn tiền để giải quyết những vấn đề đáng lẽ đã có thể được chuẩn bị từ trước.

Sai lầm phổ biến: Xây tháp tài chính từ trên xuống

Huyên gặp khá nhiều người có cách tiếp cận như thế này:

Có tiền → đầu tư → kiếm lời → sau đó mới nghĩ đến bảo vệ và tiết kiệm.

Đặc biệt ở những người trẻ, khi bắt đầu có thu nhập tốt, sức hấp dẫn của các kênh đầu tư như chứng khoán, bất động sản, vàng hay tài sản số rất lớn.

Không có gì sai khi đầu tư.

Sai lầm nằm ở việc đầu tư trước khi xây dựng nền tảng.

Hãy tưởng tượng bạn có 300 triệu đồng.

Nếu bạn dùng gần như toàn bộ số tiền đó để đầu tư nhưng chưa có quỹ dự phòng, chưa chuẩn bị phương án bảo vệ trước những rủi ro lớn và nguồn thu nhập chưa ổn định, thì chỉ một biến cố bất ngờ cũng có thể khiến bạn phải bán khoản đầu tư để lấy tiền sử dụng.

Khi đó, bạn có thể vừa mất cơ hội tăng trưởng tài sản, vừa phải đối mặt với áp lực tài chính.

Mỗi giai đoạn cuộc sống sẽ có một trọng tâm khác nhau

Tháp hoạch định tài chính không phải một công thức cứng nhắc áp dụng giống nhau cho tất cả mọi người.

Nhu cầu tài chính thay đổi theo tuổi tác, thu nhập, gia đình và mục tiêu sống.

Nếu bạn mới bắt đầu đi làm

Có thể ưu tiên:

Ổn định thu nhập → xây quỹ dự phòng → bảo vệ cơ bản → bắt đầu tiết kiệm → sau đó đầu tư.

Nếu bạn đã lập gia đình

Bên cạnh việc bảo vệ bản thân, cần bắt đầu quan tâm đến:

Chi phí gia đình → giáo dục con cái → nhà ở → bảo vệ thu nhập → các mục tiêu dài hạn.

Nếu thu nhập đã ổn định và tài sản bắt đầu tích lũy

Lúc này, trọng tâm có thể chuyển dần sang:

Đa dạng hóa tài sản → đầu tư dài hạn → tối ưu dòng tiền → chuẩn bị cho nghỉ hưu → xây dựng tài sản cho thế hệ sau.

Điều quan trọng không phải là bạn đang ở độ tuổi nào.

Mà là bạn đang thiếu tầng nào trong tháp tài chính của mình.

Nếu xây tháp tài chính ngược thì điều gì có thể xảy ra?

Hãy thử nghĩ về một gia đình có hai vợ chồng, một người là nguồn thu nhập chính.

Họ có một khoản tiết kiệm khá lớn và đang dành tiền cho kế hoạch mua nhà, đồng thời đầu tư thêm để gia tăng tài sản.

Nhìn bên ngoài, mọi thứ có vẻ rất ổn.

Nhưng họ chưa có quỹ dự phòng đủ lớn và chưa có phương án bảo vệ phù hợp trước rủi ro sức khỏe hoặc mất khả năng tạo thu nhập.

Nếu người tạo ra phần lớn thu nhập gặp một biến cố nghiêm trọng, gia đình có thể phải:

• Dừng kế hoạch mua nhà.
• Rút tiền tiết kiệm.
• Bán khoản đầu tư.
• Sử dụng tiền dành cho con cái.
• Hoặc thậm chí vay nợ để giải quyết chi phí phát sinh.

Một biến cố có thể không chỉ ảnh hưởng đến hiện tại.

Nó có thể lấy đi cả những kế hoạch mà gia đình đã chuẩn bị cho 5, 10 hay 20 năm sau.

Đó là lý do hoạch định tài chính không chỉ là câu chuyện:

“Làm sao để tiền sinh ra nhiều tiền hơn?”

Mà trước hết phải là:

“Làm sao để những kế hoạch quan trọng của cuộc đời không bị phá vỡ chỉ vì một biến cố bất ngờ?”

Hãy thử kiểm tra “ngôi nhà tài chính” của bạn

Bạn có thể dành vài phút và tự trả lời 5 câu hỏi:

1. Nếu mất nguồn thu nhập hiện tại, tôi có thể duy trì cuộc sống trong bao lâu?

2. Nếu gia đình phát sinh một khoản chi phí lớn ngoài dự kiến, tôi sẽ lấy tiền từ đâu?

3. Những người phụ thuộc vào thu nhập của tôi có được bảo vệ nếu tôi không còn khả năng tạo thu nhập?

4. Những khoản tiết kiệm hiện tại đang phục vụ cho mục tiêu nào?

5. Khoản tiền tôi đang đầu tư có phải là tiền tôi có thể chấp nhận biến động trong dài hạn hay không?

Nếu bạn chưa thể trả lời rõ những câu hỏi này, có lẽ đã đến lúc nhìn lại cấu trúc tài chính của mình.

Đừng vội xây tầng cao khi phần móng chưa đủ chắc

Có một điều Huyên rất thích ở hình ảnh tháp hoạch định tài chính:

Nó nhắc chúng ta rằng tài chính vững vàng không được xây dựng bằng một khoản đầu tư thắng lớn.

Nó được xây dựng từ rất nhiều quyết định nhỏ nhưng đúng thứ tự:

Bảo vệ trước → Tiết kiệm có mục tiêu → Đầu tư để tăng trưởng.

Khi nền móng đủ chắc, bạn có thể bước vào đầu tư với tâm thế bình tĩnh hơn.

Khi quỹ dự phòng đủ tốt, bạn không phải bán tài sản chỉ vì một khoản chi bất ngờ.

Khi những người thân quan trọng được bảo vệ, bạn có thể theo đuổi những mục tiêu dài hạn với ít áp lực hơn.

Và khi đó, tiền không chỉ là thứ để chúng ta kiếm được nhiều hơn.

Tiền trở thành một công cụ giúp bảo vệ cuộc sống hiện tại và xây dựng tương lai mà mình mong muốn.

Nếu hôm nay bạn đang bắt đầu xây dựng tài chính cá nhân, đừng vội hỏi:

“Đầu tư vào đâu để kiếm được nhiều nhất?”

Hãy thử hỏi một câu khác trước:

“Ngôi nhà tài chính của mình đã có một nền móng đủ vững chưa?”

Bởi vì một ngôi nhà muốn xây được càng cao, thì phần móng càng phải được chuẩn bị kỹ.

Lê Huyên
Xây dựng cuộc sống vững vàng bằng tài chính thông minh.

Lê Huyên

Nhà sáng lập Lê Huyên.